[
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 0,
    "arabic": "بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ",
    "english": "In the name of Allah, the Most Gracious, the Most Merciful.",
    "kiswahili": "Kwa jina la Mwenyezi Mungu, Mwingi wa Rehema, Mwenye Kurehemu."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 1,
    "arabic": "الٓر ۚ تِلْكَ ءَايَـٰتُ ٱلْكِتَـٰبِ ٱلْمُبِينِ",
    "english": "Alif, Lam, Ra. These are the verses of the clear Book.",
    "kiswahili": "Alif, Lam, Ra. Hizi ni Aya za Kitabu kinacho bainisha."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 2,
    "arabic": "إِنَّآ أَنزَلْنَـٰهُ قُرْءَٰنًا عَرَبِيًّۭا لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ",
    "english": "Indeed, We have sent it down as an Arabic Qur'an so that you might understand.",
    "kiswahili": "Hakika tumekiteremsha kuwa Qur'ani ya Kiarabu ili mpate kufahamu."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 3,
    "arabic": "نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ ٱلْقَصَصِ بِمَآ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ هَـٰذَا ٱلْقُرْءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبْلِهِۦ لَمِنَ ٱلْغَـٰفِلِينَ",
    "english": "We relate to you the best of stories in what We have revealed to you of this Qur'an, though before it you were among the unaware.",
    "kiswahili": "Sisi tunakusimulia hadithi bora zaidi kwa kukufunulia Qur'ani hii, na hakika kabla yake ulikuwa miongoni mwa wasiojua."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 4,
    "arabic": "إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَـٰٓأَبَتِ إِنِّى رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًۭا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِى سَـٰجِدِينَ",
    "english": "When Joseph said to his father, 'O my father, indeed I have seen eleven stars, and the sun and the moon; I saw them prostrating to me.'",
    "kiswahili": "Yusuf alimwambia baba yake: 'Ewe baba yangu, hakika mimi nimeona nyota kumi na moja, na jua na mwezi; nimewaona wakiniinamia.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 5,
    "arabic": "قَالَ يَـٰبُنَىَّ لَا تَقْصُصْ رُءْيَاكَ عَلَىٰٓ إِخْوَتِكَ فَيَكِيدُوا۟ لَكَ كَيْدًا ۖ إِنَّ ٱلشَّيْطَـٰنَ لِلْإِنسَـٰنِ عَدُوٌّۭ مُّبِينٌۭ",
    "english": "He said, 'O my son, do not relate your vision to your brothers, lest they devise a plot against you. Indeed Satan is to man a clear enemy.'",
    "kiswahili": "Akasema: 'Ewe mwanangu, usisimulie ndoto yako kwa ndugu zako, wasije wakakupangia hila. Hakika Shetani ni adui wa wazi kwa mwanadamu.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 6,
    "arabic": "وَكَذَٰلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُۥ عَلَيْكَ وَعَلَىٰٓ ءَالِ يَعْقُوبَ كَمَآ أَتَمَّهَا عَلَىٰٓ أَبَوَيْكَ مِن قَبْلُ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَـٰقَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌۭ",
    "english": "And thus will your Lord choose you and teach you the interpretation of narratives and complete His favor upon you and upon the family of Jacob, as He completed it upon your forefathers Abraham and Isaac. Indeed, your Lord is All-Knowing, All-Wise.",
    "kiswahili": "Na hivyo Mola wako atakuchagua na atakufundisha tafsiri ya maneno na atakamilisha neema yake juu yako na juu ya nyumba ya Yaaqoub, kama alivyokamilisha juu ya baba zako wawili kabla yako - Ibrahimu na Is-haaq. Hakika Mola wako ni Mjuzi na Mwenye hekima."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 7,
    "arabic": "۞ لَّقَدْ كَانَ فِى يُوسُفَ وَإِخْوَتِهِۦٓ ءَايَـٰتٌۭ لِّلسَّآئِلِينَ",
    "english": "Surely, in Joseph and his brothers are signs for those who ask.",
    "kiswahili": "Hakika katika Yusuf na ndugu zake zipo ishara kwa wanaouliza."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 8,
    "arabic": "إِذْ قَالُوا۟ لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰٓ أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِى ضَلَـٰلٍۢ مُّبِينٍ",
    "english": "When they said, 'Joseph and his brother are more beloved to our father than we, while we are a strong group. Surely, our father is in clear error.'",
    "kiswahili": "Waliposema: Yusuf na ndugu yake ni wapendwa zaidi kwa baba yetu kuliko sisi, na hali sisi ni kundi lenye nguvu. Hakika baba yetu yumo katika upotofu ulio wazi."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 9,
    "arabic": "ٱقْتُلُوا۟ يُوسُفَ أَوِ ٱطْرَحُوهُ أَرْضًۭا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا۟ مِنۢ بَعْدِهِۦ قَوْمًۭا صَـٰلِحِينَ",
    "english": "'Kill Joseph or cast him out to some land so that your father's attention may be yours alone, and after that you may become a righteous people.'",
    "kiswahili": "Muuweni Yusuf au mtupeni katika nchi mbali ili uso wa baba yenu uwe kwenu peke yenu, kisha mtakuwa baada yake watu wema."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 10,
    "arabic": "قَالَ قَآئِلٌۭ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا۟ يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِى غَيَـٰبَتِ ٱلْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ ٱلسَّيَّارَةِ إِن كُنتُمْ فَـٰعِلِينَ",
    "english": "One of them said, 'Do not kill Joseph, but if you must do something, throw him into the bottom of the well; some travelers will pick him up.'",
    "kiswahili": "Mmoja wao akasema: Msimuue Yusuf, bali mtupeni ndani ya kisima cha mbali; baadhi ya wasafiri watamchukua ikiwa mnafanya jambo."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 11,
    "arabic": "قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَ۫نَّا عَلَىٰ يُوسُفَ وَإِنَّا لَهُۥ لَنَـٰصِحُونَ",
    "english": "They said, 'O our father, why do you not trust us with Joseph, while indeed, we are his sincere well-wishers?'",
    "kiswahili": "Wakasema: Ewe baba yetu, una nini usituamini na Yusuf, na hali sisi kwa hakika ni washauri wake wema?"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 12,
    "arabic": "أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًۭا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَـٰفِظُونَ",
    "english": "Send him with us tomorrow so he may enjoy and play, and indeed, we will surely be his protectors.",
    "kiswahili": "Mtume aende pamoja nasi kesho apate kula na kucheza, na hakika sisi ni walinzi wake."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 13,
    "arabic": "قَالَ إِنِّى لَيَحْزُنُنِىٓ أَن تَذْهَبُوا۟ بِهِۦ وَأَخَافُ أَن يَأْكُلَهُ ٱلذِّئْبُ وَأَنتُمْ عَنْهُ غَـٰفِلُونَ",
    "english": "He said, 'Indeed, it saddens me that you should take him away, and I fear that a wolf would eat him while you are unaware of him.'",
    "kiswahili": "Akasema: Hakika inanihuzunisha mnapomchukua, na ninaogopa asije akaliwa na mbwa mwitu na nyinyi mkiwa mmesahau juu yake."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 14,
    "arabic": "قَالُوا۟ لَئِنْ أَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّآ إِذًۭا لَّخَـٰسِرُونَ",
    "english": "They said, 'If a wolf should eat him while we are a strong group, then surely we would be losers.'",
    "kiswahili": "Wakasema: Ikiwa mbwa mwitu atamla naye sisi ni kundi lenye nguvu, basi hakika sisi tutakuwa wenye hasara."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 15,
    "arabic": "فَلَمَّا ذَهَبُوا۟ بِهِۦ وَأَجْمَعُوٓا۟ أَن يَجْعَلُوهُ فِى غَيَـٰبَتِ ٱلْجُبِّ ۚ وَأَوْحَيْنَآ إِلَيْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُم بِأَمْرِهِمْ هَـٰذَا وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ",
    "english": "So when they took him away and decided to put him into the bottom of the well, We inspired him, 'You will surely inform them of this affair of theirs while they do not perceive.'",
    "kiswahili": "Walipomchukua na wakakubaliana kumtupa ndani ya kisima cha mbali, tukamfunulia: Utawajulisha juu ya jambo hili lao, nao hawatatambua."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 16,
    "arabic": "وَجَآءُوٓ أَبَاهُمْ عِشَآءًۭ يَبْكُونَ",
    "english": "And they came to their father at night, weeping.",
    "kiswahili": "Wakamjia baba yao usiku wakiwa wanalia."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 17,
    "arabic": "قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَـٰعِنَا فَأَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ ۖ وَمَآ أَنتَ بِمُؤْمِنٍۢ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صَـٰدِقِينَ",
    "english": "They said, 'O our father, indeed we went racing each other and left Joseph with our belongings, and a wolf ate him. But you would not believe us, even if we were truthful.'",
    "kiswahili": "Wakasema: Ewe baba yetu, hakika tulikwenda kushindana mbio na tukamwacha Yusuf karibu na mizigo yetu, basi akaliwa na mbwa mwitu. Na wewe hutatuamini ijapokuwa tuseme kweli."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 18,
    "arabic": "وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٍۢ كَذِبٍۢ ۚ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًۭا ۖ فَصَبْرٌۭ جَمِيلٌۭ ۖ وَٱللَّهُ ٱلْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ",
    "english": "And they brought his shirt with false blood. He said, 'Rather, your souls have enticed you to something. So patience is most fitting. And Allah is the one sought for help against that which you describe.'",
    "kiswahili": "Wakaleta kanzu yake ikiwa na damu ya uongo. Akasema: Bali nafsi zenu zimekupeni wazo la jambo hili. Basi subira nzuri ni bora. Na Mwenyezi Mungu ndiye wa kuombwa msaada juu ya mnayoyasema."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 19,
    "arabic": "وَجَآءَتْ سَيَّارَةٌۭ فَأَرْسَلُوا۟ وَارِدَهُمْ فَأَدْلَىٰ دَلْوَهُۥ ۖ قَالَ يَـٰبُشْرَىٰ هَـٰذَا غُلَـٰمٌۭ ۚ وَأَسَرُّوهُ بِضَـٰعَةًۭ ۚ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِمَا يَعْمَلُونَ",
    "english": "Then there came a caravan, and they sent their water-drawer, and he let down his bucket. He said, 'Good news! Here is a boy.' And they hid him as merchandise. But Allah was knowing of what they did.",
    "kiswahili": "Kisha ikaja msafara, wakamtuma mtoa maji wao, akateremsha ndoo yake. Akasema: Habari njema! Huyu ni kijana. Lakini wakamficha kama bidhaa. Na Mwenyezi Mungu ni Mjuzi wa wanayoyafanya."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 20,
    "arabic": "وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍۭ بَخْسٍۢ دَرَٰهِمَ مَعْدُودَةٍۢ وَكَانُوا۟ فِيهِ مِنَ ٱلزَّٰهِدِينَ",
    "english": "And they sold him for a reduced price, a few dirhams, and they were concerning him of those content with little.",
    "kiswahili": "Wakamuuzia kwa bei duni – dirham chache zilizohesabiwa; na wao walikuwa hawana thamani naye."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 21,
    "arabic": "وَقَالَ ٱلَّذِى ٱشْتَرَىٰهُ مِن مِّصْرَ لِٱمْرَأَتِهِۦٓ أَكْرِمِى مَثْوَىٰهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوْ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِى ٱلْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُۥ مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ ۚ وَٱللَّهُ غَالِبٌ عَلَىٰٓ أَمْرِهِۦ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ",
    "english": "And the one from Egypt who bought him said to his wife, 'Make his stay honorable. Perhaps he will benefit us, or we might adopt him as a son.' And thus We established Joseph in the land, that We might teach him the interpretation of events. And Allah is predominant over His affair, but most people do not know.",
    "kiswahili": "Na yule aliyemnunuwa huko Misri alimwambia mkewe: Mheshimu makao yake; huenda akatufaidi, au tumtwae awe mwana. Na hivyo ndivyo tulivyompa Yusuf nafasi katika nchi, na tukamfundishe tafsiri ya mambo. Na Mwenyezi Mungu ni Mtawala juu ya jambo lake, lakini watu wengi hawajui."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 22,
    "arabic": "وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُۥٓ ءَاتَيْنَـٰهُ حُكْمًۭا وَعِلْمًۭا ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ",
    "english": "And when he reached his maturity, We gave him wisdom and knowledge. And thus do We reward the doers of good.",
    "kiswahili": "Na alipoifikia baleghe yake tulimpa hukumu na elimu. Na hivi ndivyo tunavyowalipa wafanyao mema."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 23,
    "arabic": "وَرَٰوَدَتْهُ ٱلَّتِى هُوَ فِى بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِۦ وَغَلَّقَتِ ٱلْأَبْوَٰبَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ۚ قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ رَبِّىٓ أَحْسَنَ مَثْوَاىَ ۖ إِنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلظَّـٰلِمُونَ",
    "english": "And she, in whose house he was, sought to seduce him. She closed the doors and said, 'Come to me!' He said, 'I seek refuge in Allah! Truly, he is my master who has made my stay good. Indeed, the wrongdoers will never succeed.'",
    "kiswahili": "Na yule mwanamke aliekuwa nyumbani kwake akamtamani, akafunga milango na akasema: Njoo kwangu! Yeye akasema: Najilinda kwa Mwenyezi Mungu! Hakika yeye ni bwana wangu aliyenipa makao mazuri. Hakika madhalimu hawatafaulu."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 24,
    "arabic": "وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِۦ ۖ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَآ أَن رَّءَا بُرْهَـٰنَ رَبِّهِۦ ۚ كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلْفَحْشَآءَ ۚ إِنَّهُۥ مِنْ عِبَادِنَا ٱلْمُخْلَصِينَ",
    "english": "And she certainly desired him, and he would have inclined to her had he not seen the proof of his Lord. Thus We averted from him evil and immorality. Indeed, he was of Our chosen servants.",
    "kiswahili": "Na hakika alimtamani, naye angekuwa naye lau kama hakuiona dalili ya Mola wake. Hivyo tulimuepusha na uovu na machafu. Hakika yeye alikuwa miongoni mwa waja wetu walioteuliwa."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 25,
    "arabic": "وَٱسْتَبَقَا ٱلْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُۥ مِن دُبُرٍۢ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا ٱلْبَابِ ۚ قَالَتْ مَا جَزَآءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوٓءًا إِلَّآ أَن يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ",
    "english": "And they both raced to the door, and she tore his shirt from the back, and they found her master at the door. She said, 'What is the recompense of one who intended evil for your wife except that he be imprisoned or a painful punishment?'",
    "kiswahili": "Wakakimbilia mlangoni, akamchania shati lake kwa nyuma, na wakamkuta bwana wake mlangoni. Yeye akasema: Ni adhabu gani ya yule aliyekusudia ubaya kwa mkeo isipokuwa afungwe gerezani au apate adhabu chungu?"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 26,
    "arabic": "قَالَ هِىَ رَٰوَدَتْنِى عَن نَّفْسِى ۚ وَشَهِدَ شَاهِدٌۭ مِّنْ أَهْلِهَآ إِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن قُبُلٍۢ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلْكَـٰذِبِينَ",
    "english": "He said, 'It was she who sought to seduce me.' And a witness from her family testified: 'If his shirt is torn from the front, then she has told the truth, and he is of the liars.'",
    "kiswahili": "Yusuf alisema: 'Ni yeye aliyenitaka kwa nafsi yangu.' Na shahidi mmoja wa watu wake akasema: 'Ikiwa shati lake limechanwa mbele, basi yeye amesema kweli na yeye (Yusuf) ni katika waongo.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 27,
    "arabic": "وَإِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍۢ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ",
    "english": "But if his shirt is torn from the back, then she has lied, and he is of the truthful.",
    "kiswahili": "Lakini ikiwa shati lake limechanwa nyuma, basi yeye amesema uongo na Yusuf ni katika wasemao kweli."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 28,
    "arabic": "فَلَمَّا رَءَا قَمِيصَهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٍۢ قَالَ إِنَّهُۥ مِن كَيْدِكُنَّ ۖ إِنَّ كَيْدَكُنَّ عَظِيمٌۭ",
    "english": "So when he saw his shirt torn from the back, he said, 'Indeed, this is of your women’s plot. Truly, your plot is great.'",
    "kiswahili": "Basi alipoona shati lake limechanwa nyuma, akasema: 'Hakika hili ni hila zenu. Hakika hila zenu ni kubwa.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 29,
    "arabic": "يُوسُفُ أَعْرِضْ عَنْ هَـٰذَا ۚ وَٱسْتَغْفِرِى لِذَنۢبِكِ ۖ إِنَّكِ كُنتِ مِنَ ٱلْخَاطِـِٔينَ",
    "english": "He said, 'Yusuf, ignore this. And you, seek forgiveness for your sin. Indeed, you were of the sinful.'",
    "kiswahili": "Akasema: 'Yusuf, acha haya. Na wewe uombe msamaha kwa dhambi yako. Hakika wewe ulikuwa miongoni mwa wakosefu.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 30,
    "arabic": "وَقَالَ نِسْوَةٌۭ فِى ٱلْمَدِينَةِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ تُرَٰوِدُ فَتَىٰهَا عَن نَّفْسِهِۦ ۖ قَدْ شَغَفَهَا حُبًّا ۖ إِنَّا لَنَرَىٰهَا فِى ضَلَـٰلٍۢ مُّبِينٍۢ",
    "english": "And women in the city said, 'The wife of the nobleman is seeking to seduce her slave boy; he has impassioned her with love. Indeed, we see her in clear error.'",
    "kiswahili": "Na wanawake wa mjini wakasema: 'Mke wa mkuu anamshawishi kijana wake. Hakika amemwingiza katika mapenzi makuu. Hakika tunamuona katika upotovu ulio wazi.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 31,
    "arabic": "فَلَمَّا سَمِعَتْ بِمَكْرِهِنَّ أَرْسَلَتْ إِلَيْهِنَّ وَأَعْتَدَتْ لَهُنَّ مُتَّكَـًۭٔا وَءَاتَتْ كُلَّ وَٰحِدَةٍۢ مِّنْهُنَّ سِكِّينًۭا وَقَالَتِ ٱخْرُجْ عَلَيْهِنَّ ۖ فَلَمَّا رَأَيْنَهُۥٓ أَكْبَرْنَهُۥ وَقَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَقُلْنَ حَـٰشَ لِلَّهِ مَا هَـٰذَا بَشَرًا إِنْ هَـٰذَآ إِلَّا مَلَكٌۭ كَرِيمٌۭ",
    "english": "So when she heard of their gossip, she invited them and prepared a banquet for them and gave each one of them a knife and said, 'Come out before them.' Then when they saw him, they greatly admired him and cut their hands and said, 'Perfect is Allah! This is not a man; this is none but a noble angel.'",
    "kiswahili": "Aliposikia maneno yao, akawaita na kuwaandalia kikao, akampa kila mmoja kisu, na akasema: 'Toka mbele yao.' Walipomwona, walimstaajabu sana, wakajikata mikono yao na kusema: 'Subhana Allah! Huyu si mwanadamu; huyu si chochote ila malaika mtukufu.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 32,
    "arabic": "قَالَتْ فَذَٰلِكُنَّ ٱلَّذِى لُمْتُنَّنِى فِيهِ ۖ وَلَقَدْ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفْسِهِۦ فَٱسْتَعْصَمَ ۖ وَلَئِن لَّمْ يَفْعَلْ مَآ ءَامُرُهُۥ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًۭا مِّنَ ٱلصَّـٰغِرِينَ",
    "english": "She said, 'That is the one about whom you blamed me. Indeed, I sought to seduce him, but he firmly refused. And if he does not do what I order him, he will surely be imprisoned and will be of the humbled.'",
    "kiswahili": "Akasema: 'Huyu ndiye mliyeniashiria. Hakika nilimshawishi lakini akajizuia. Na ikiwa hatofanya ninayomwamuru, hakika ataingia gerezani na atakuwa miongoni mwa waliodhalilika.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 33,
    "arabic": "قَالَ رَبِّ ٱلسِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا يَدْعُونَنِىٓ إِلَيْهِ ۖ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّى كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُن مِّنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ",
    "english": "He said, 'My Lord, prison is more beloved to me than that to which they invite me. And if You do not avert from me their plan, I might incline toward them and become of the ignorant.'",
    "kiswahili": "Yusuf akasema: 'Mola wangu, gereza ni napendalo zaidi kuliko yale wanayonialika. Na kama Hutaniondolea hila zao, nitawaelekea na kuwa miongoni mwa wajinga.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 34,
    "arabic": "فَٱسْتَجَابَ لَهُۥ رَبُّهُۥ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ",
    "english": "So his Lord responded to him and averted from him their plan. Indeed, He is the Hearing, the Knowing.",
    "kiswahili": "Basi Mola wake akamwitikia na akamuepusha na hila zao. Hakika Yeye ndiye Mwenye kusikia na Mwenye kujua."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 35,
    "arabic": "ثُمَّ بَدَا لَهُم مِّنۢ بَعْدِ مَا رَأَوُا۟ ٱلْـَٔايَـٰتِ لَيَسْجُنُنَّهُۥ حَتَّىٰ حِينٍۢ",
    "english": "Then it appeared to them after they had seen the signs that they should surely imprison him for a time.",
    "kiswahili": "Kisha baada ya kuona hoja na dalili, waliamua kumtia gerezani kwa muda fulani."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 36,
    "arabic": "وَدَخَلَ مَعَهُ ٱلسِّجْنَ فَتَيَانِ ۖ قَالَ أَحَدُهُمَآ إِنِّىٓ أَرَىٰنِىٓ أَعْصِرُ خَمْرًۭا ۖ وَقَالَ ٱلْـَٔاخَرُ إِنِّىٓ أَرَىٰنِىٓ أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِى خُبْزًۭا تَأْكُلُ ٱلطَّيْرُ مِنْهُ ۖ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِۦٓ ۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِينَ",
    "english": "And there entered the prison with him two young men. One of them said, 'Indeed, I see myself pressing wine.' The other said, 'Indeed, I see myself carrying bread on my head from which the birds were eating. Inform us of its interpretation; indeed, we see you of the doers of good.'",
    "kiswahili": "Na wakaingia gerezani pamoja naye vijana wawili. Mmoja wao akasema: 'Hakika mimi nimeota niko ninakamua divai.' Na mwengine akasema: 'Hakika mimi nimeota ninabeba juu ya kichwa changu mikate ambayo ndege wanakula humo.' Tufahamishe tafsiri yake. Hakika tunakuona wewe ni katika wafanyao mema."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 37,
    "arabic": "قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌۭ تُرْزَقَانِهِۦٓ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِۦ قَبْلَ أَن يَأْتِيَكُمَا ۚ ذَٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِى رَبِّىٓ ۚ إِنِّى تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍۢ لَّا يُؤْمِنُونَ بِٱللَّهِ وَهُم بِٱلْـَٔاخِرَةِ هُمْ كَـٰفِرُونَ",
    "english": "He said, 'You will not receive any food that is provided to you except that I will inform you of its interpretation before it comes to you. That is from what my Lord has taught me. Indeed, I have left the religion of a people who do not believe in Allah, and they, in the Hereafter, are disbelievers.'",
    "kiswahili": "Yusuf akasema: 'Hakika chakula chochote mtakachopewa hamtakiingizi ila nitakuwa nimekufahamisheni tafsiri yake kabla hakijawafikia. Hayo ni katika yale aliyofundisha Mola wangu. Hakika mimi nimeacha mila ya watu wasio muamini Mwenyezi Mungu na wao kwa Akhera ni makafiri.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 38,
    "arabic": "وَٱتَّبَعْتُ مِلَّةَ ءَابَآءِىٓ إِبْرَٰهِيمَ وَإِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ ۚ مَا كَانَ لَنَآ أَن نُّشْرِكَ بِٱللَّهِ مِن شَىْءٍۢ ۚ ذَٰلِكَ مِن فَضْلِ ٱللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى ٱلنَّاسِ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ",
    "english": "And I have followed the religion of my fathers, Abraham, Isaac, and Jacob. And it was not for us to associate anything with Allah. That is from the favor of Allah upon us and upon the people, but most of the people are not grateful.",
    "kiswahili": "Na nimefuata dini ya baba zangu, Ibrahim, Is-haq na Ya'qub. Haikustahiki kwetu kumshirikisha Mwenyezi Mungu chochote. Hayo ni katika fadhila za Mwenyezi Mungu juu yetu na juu ya watu, lakini watu wengi hawashukuru."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 39,
    "arabic": "يَـٰصَـٰحِبَىِ ٱلسِّجْنِ ءَأَرْبَابٌۭ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ ٱللَّهُ ٱلْوَٰحِدُ ٱلْقَهَّارُ",
    "english": "O my two companions of the prison, are separate lords better or Allah, the One, the Prevailing?",
    "kiswahili": "Enyi wenzangu wawili wa gerezani! Waungu wengi walio mbali mbali ndio bora, au Mwenyezi Mungu Mmoja Mshindi wa yote?"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 40,
    "arabic": "مَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ أَسْمَآءًۭ سَمَّيْتُمُوهَآ أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَـٰنٍ ۚ إِنِ ٱلْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۚ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّآ إِيَّاهُ ۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلْقَيِّمُ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ",
    "english": "You worship not besides Him except names which you have named, you and your fathers, for which Allah has sent down no authority. The command is for none but Allah. He has commanded that you worship none but Him. That is the correct religion, but most of the people do not know.",
    "kiswahili": "Hamuabudu badala Yake ila majina tu mliyoyaita ninyi na baba zenu, Mwenyezi Mungu hakuteremshia kwa hayo uthibitisho wowote. Hapana hukumu ila ya Mwenyezi Mungu tu. Amekuhimiza kuwa msimuabudu ila Yeye tu. Hiyo ndiyo dini sahihi, lakini watu wengi hawajui."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 41,
    "arabic": "يَـٰصَـٰحِبَىِ ٱلسِّجْنِ أَمَّآ أَحَدُكُمَا فَيَسْقِى رَبَّهُۥ خَمْرًۭا ۖ وَأَمَّا ٱلْـَٔاخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ ٱلطَّيْرُ مِن رَّأْسِهِۦ ۚ قُضِىَ ٱلْأَمْرُ ٱلَّذِى فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ",
    "english": "O my two prison companions, as for one of you, he will serve wine to his master. But as for the other, he will be crucified, and the birds will eat from his head. The matter about which you both inquire has been decreed.",
    "kiswahili": "Enyi wenzangu wa gerezani, mmoja wenu atamnywesha bwana wake mvinyo, lakini yule mwingine atasulubiwa na ndege watakula kichwa chake. Hilo jambo mlilokuwa mkiniuliza limekwisha hukumiwa."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 42,
    "arabic": "وَقَالَ لِلَّذِى ظَنَّ أَنَّهُۥ نَاجٍۢ مِّنْهُمَا ٱذْكُرْنِى عِندَ رَبِّكَ فَأَنسَىٰهُ ٱلشَّيْطَـٰنُ ذِكْرَ رَبِّهِۦ فَلَبِثَ فِى ٱلسِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ",
    "english": "And he said to the one whom he thought would be saved, 'Mention me to your master.' But Satan made him forget to mention him to his master, so Joseph remained in prison for a few more years.",
    "kiswahili": "Akamwambia yule aliyetazamia kuwa ataokoka miongoni mwao: 'Nikumbushe kwa bwana wako.' Lakini Shetani akamsahaulisha kumtaja kwa bwana wake. Hivyo akabaki gerezani miaka michache zaidi."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 43,
    "arabic": "وَقَالَ ٱلْمَلِكُ إِنِّىٓ أَرَىٰ سَبْعَ بَقَرَٰتٍۢ سِمَانٍۢ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌۭ وَسَبْعَ سُنۢبُلَـٰتٍ خُضْرٍۢ وَأُخَرَ يَابِسَـٰتٍۢ ۖ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَأُ أَفْتُونِى فِى رُءْيَـٰىَ إِن كُنتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُونَ",
    "english": "And the king said, 'Indeed, I have seen in a dream seven fat cows being eaten by seven lean ones, and seven green ears of grain and [seven] others dry. O eminent ones, explain to me my vision, if you can interpret visions.'",
    "kiswahili": "Mfalme akasema: 'Hakika mimi nimeona katika ndoto ng'ombe saba wanono wanaliwa na ng'ombe saba dhaifu, na masuke saba mabichi na mengine yamekauka. Enyi wakuu, nionyesheni tafsiri ya ndoto yangu ikiwa nyinyi mnajua kutafsiri ndoto.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 44,
    "arabic": "قَالُوٓا۟ أَضْغَـٰثُ أَحْلَـٰمٍۢ ۖ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ ٱلْأَحْلَـٰمِ بِعَـٰلِمِينَ",
    "english": "They said, 'It is but a mixture of false dreams, and we are not knowledgeable in the interpretation of dreams.'",
    "kiswahili": "Wakasema: 'Hii ni mchanganyiko wa ndoto zisizo na maana, nasi si wenye elimu ya kutafsiri ndoto.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 45,
    "arabic": "وَقَالَ ٱلَّذِى نَجَا مِنْهُمَا وَٱدَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ أَنَا۠ أُنَبِّئُكُم بِتَأْوِيلِهِۦ فَأَرْسِلُونِ",
    "english": "But the one who was saved among the two and remembered after a time said, 'I will inform you of its interpretation, so send me forth.'",
    "kiswahili": "Na yule aliyenusurika miongoni mwa wale wawili akakumbuka baada ya muda akasema: 'Mimi nitakujulisheni tafsiri yake, basi nipelekeni.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 46,
    "arabic": "يُوسُفُ أَيُّهَا ٱلصِّدِّيقُ أَفْتِنَا فِى سَبْعِ بَقَرَٰتٍۢ سِمَانٍۢ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌۭ وَسَبْعِ سُنۢبُلَـٰتٍ خُضْرٍۢ وَأُخَرَ يَابِسَـٰتٍۢ لَّعَلِّىٓ أَرْجِعُ إِلَى ٱلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ",
    "english": "'Joseph, O man of truth, explain to us about seven fat cows eaten by seven lean ones, and seven green ears of grain and others dry, that I may return to the people so they may know.'",
    "kiswahili": "'Yusuf, ewe mkweli, tuambie kuhusu ng'ombe saba wanono wanaoliwa na ng'ombe saba dhaifu, na masuke saba mabichi na mengine yamekauka, ili nipate kurejea kwa watu wapate kujua.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 47,
    "arabic": "قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًۭا فَمَا حَصَدتُّمْ فَذَرُوهُ فِى سُنۢبُلِهِۦٓ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّمَّا تَأْكُلُونَ",
    "english": "[Joseph] said, 'You will plant for seven consecutive years, and what you harvest leave in its spikes, except for a little from which you eat.'",
    "kiswahili": "[Yusuf] akasema: 'Mtalima kwa miaka saba mfululizo, na mtakachovuna kiweni kimeachwa katika masuke yake, isipokuwa kiasi kidogo mtakachokila.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 48,
    "arabic": "ثُمَّ يَأْتِى مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ سَبْعٌۭ شِدَادٌۭ يَأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّمَّا تُحْصِنُونَ",
    "english": "Then will come after that seven difficult years which will consume what you saved for them, except a little which you will store.",
    "kiswahili": "Kisha baada ya hayo yatakuja miaka saba migumu itakayokula mliloliwekea akiba, isipokuwa kiasi kidogo mtakachokihifadhi."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 49,
    "arabic": "ثُمَّ يَأْتِى مِنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ عَامٌۭ فِيهِ يُغَاثُ ٱلنَّاسُ وَفِيهِ يَعْصِرُونَ",
    "english": "Then after that will come a year in which the people will be given rain and in which they will press [juices].",
    "kiswahili": "Kisha baada ya hayo utakuja mwaka ambao watu watapewa mvua, na humo watakamua [mizabibu na masharti yao]."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 50,
    "arabic": "وَقَالَ ٱلْمَلِكُ ٱئْتُونِى بِهِۦ ۖ فَلَمَّا جَآءَهُ ٱلرَّسُولُ قَالَ ٱرْجِعْ إِلَىٰ رَبِّكَ فَسْـَٔلْهُ مَا بَالُ ٱلنِّسْوَةِ ٱلَّـٰتِى قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ ۚ إِنَّ رَبِّى بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌۭ",
    "english": "And the king said, 'Bring him to me.' But when the messenger came to him, [Joseph] said, 'Return to your master and ask him, What is the case of the women who cut their hands? Indeed, my Lord is Knowing of their plot.'",
    "kiswahili": "Mfalme akasema: 'Nileteeni yeye.' Lakini alipomjia mjumbe, [Yusuf] akasema: 'Mrudie bwana wako umuulize, vipi hali ya wale wanawake waliokata mikono yao? Hakika Mola wangu anajua hila zao.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 51,
    "arabic": "قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَٰوَدتُّنَّ يُوسُفَ عَن نَّفْسِهِۦ ۚ قُلْنَ حَـٰشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوٓءٍۢ ۚ قَالَتِ ٱمْرَأَتُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْـَٔـٰنَ حَصْحَصَ ٱلْحَقُّ أَنَا۠ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفْسِهِۦ وَإِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ",
    "english": "He said, 'What was your condition when you sought to seduce Joseph from himself?' They said, 'Perfect is Allah! We know no evil against him.' The wife of al-Aziz said, 'Now the truth has become evident. It was I who sought to seduce him, and indeed, he is of the truthful.'",
    "kiswahili": "Akasema: 'Mlikuwa vipi mlipomjaribu Yusuf kwa nafsi yake?' Wakasema: 'Subhanallah! Hatujui lolote baya juu yake.' Mke wa Al-Aziz akasema: 'Sasa ukweli umejitokeza. Mimi ndiye niliyemshawishi, na hakika yeye ni miongoni mwa wakweli.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 52,
    "arabic": "ذَٰلِكَ لِيَعْلَمَ أَنِّى لَمْ أَخُنْهُ بِٱلْغَيْبِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهْدِى كَيْدَ ٱلْخَآئِنِينَ",
    "english": "That is so he will know that I did not betray him in his absence and that Allah does not guide the plan of betrayers.",
    "kiswahili": "Hili ni ili ajue kwamba sikumkhini alipokuwa hayupo, na kwamba Mwenyezi Mungu hawaongozi wenye hila za khiyana."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 53,
    "arabic": "وَمَآ أُبَرِّئُ نَفْسِىٓ ۚ إِنَّ ٱلنَّفْسَ لَأَمَّارَةٌۢ بِٱلسُّوٓءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّىٓ ۚ إِنَّ رَبِّى غَفُورٌۭ رَّحِيمٌۭ",
    "english": "And I do not acquit myself. Indeed, the soul is ever inclined to evil, except those upon which my Lord has mercy. Indeed, my Lord is Forgiving, Merciful.",
    "kiswahili": "Wala simtakasi nafsi yangu. Hakika nafsi huamrisha mabaya, isipokuwa ile ambayo Mola wangu ameirehemu. Hakika Mola wangu ni Mwenye kusamehe, Mwenye kurehemu."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 54,
    "arabic": "وَقَالَ ٱلْمَلِكُ ٱئْتُونِى بِهِۦٓ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِى ۖ فَلَمَّا كَلَّمَهُۥ قَالَ إِنَّكَ ٱلْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌۭ",
    "english": "And the king said, 'Bring him to me; I will appoint him exclusively for myself.' And when he spoke to him, he said, 'Indeed, you are today established [in position] and trusted with us.'",
    "kiswahili": "Mfalme akasema: 'Nileteeni yeye, nitamfanya mtu wa pekee kwangu.' Na alipozungumza naye akasema: 'Hakika wewe leo uko kwetu katika nafasi thabiti na mwaminifu.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 55,
    "arabic": "قَالَ ٱجْعَلْنِى عَلَىٰ خَزَآئِنِ ٱلْأَرْضِ ۖ إِنِّى حَفِيظٌ عَلِيمٌۭ",
    "english": "Joseph said, 'Appoint me over the storehouses of the land. Indeed, I will be a knowing guardian.'",
    "kiswahili": "Yusuf akasema: 'Nifanye msimamizi wa ghala za nchi. Hakika mimi ni mlinzi na mwenye kujua.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 56,
    "arabic": "وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِى ٱلْأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَآءُ ۚ نُصِيبُ بِرَحْمَتِنَا مَن نَّشَآءُ ۖ وَلَا نُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ",
    "english": "And thus We established Joseph in the land to settle therein wherever he willed. We touch with Our mercy whom We will, and We do not allow to be lost the reward of the doers of good.",
    "kiswahili": "Na hivyo ndivyo tulivyomthibitishia Yusuf katika nchi, akakaa humo popote alipotaka. Tunamgusa kwa rehema Yetu tunayetaka, wala hatupotezi thawabu za watendao mema."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 57,
    "arabic": "وَلَأَجْرُ ٱلْـَٔاخِرَةِ خَيْرٌۭ لِّلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَكَانُوا۟ يَتَّقُونَ",
    "english": "And the reward of the Hereafter is better for those who believed and were fearing Allah.",
    "kiswahili": "Na malipo ya Akhera ni bora zaidi kwa wale walioamini na wakawa wanamcha Allah."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 58,
    "arabic": "وَجَآءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا۟ عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُۥ مُنكِرُونَ",
    "english": "And the brothers of Joseph came [seeking food], and they entered upon him; and he recognized them, but to them he was unknown.",
    "kiswahili": "Na nduguze Yusuf wakaja, wakaingia kwake, akawatambua, lakini wao hawakumtambua."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 59,
    "arabic": "وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ قَالَ ٱئْتُونِى بِأَخٍۢ لَّكُم مِّنْ أَبِيكُمْ ۚ أَلَا تَرَوْنَ أَنِّىٓ أُوفِى ٱلْكَيْلَ وَأَنَا۠ خَيْرُ ٱلْمُنزِلِينَ",
    "english": "And when he had furnished them with their supplies, he said, 'Bring me a brother of yours from your father. Do you not see that I give full measure and that I am the best of hosts?'",
    "kiswahili": "Na alipo waandalia mahitaji yao alisema: 'Nileteeni ndugu yenu kutoka kwa baba yenu. Hamwoni kuwa mimi ninakamilisha kipimo na mimi ni mwenye kuwakarimu zaidi?'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 60,
    "arabic": "فَإِن لَّمْ تَأْتُونِى بِهِۦ فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِندِى وَلَا تَقْرَبُونِ",
    "english": "But if you do not bring him to me, no measure will there be for you with me, nor will you approach me.",
    "kiswahili": "Lakini msiponiletea yeye, hamtapewa kipimo kwangu, wala msikaribie kwangu."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 61,
    "arabic": "قَالُوا۟ سَنُرَٰوِدُ عَنْهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَـٰعِلُونَ",
    "english": "They said, 'We will attempt to dissuade his father from [keeping] him, and indeed, we will do it.'",
    "kiswahili": "Wakasema: 'Tutamshawishi baba yake amruhusu, na hakika sisi tutafanya hivyo.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 62,
    "arabic": "وَقَالَ لِفِتْيَـٰنِهِ ٱجْعَلُوا۟ بِضَـٰعَتَهُمْ فِى رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَآ إِذَا ٱنقَلَبُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ",
    "english": "And [Joseph] said to his servants, 'Put their merchandise into their saddlebags so they might recognize it when they have gone back to their people that perhaps they will return.'",
    "kiswahili": "Na Yusuf akawaambia vijana wake: 'Wekeni bidhaa zao kwenye mizigo yao, ili wapate kuijua watakaporejea kwa watu wao, huenda wakarudi.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 63,
    "arabic": "فَلَمَّا رَجَعُوا۟ إِلَىٰٓ أَبِيهِمْ قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَا مُنِعَ مِنَّا ٱلْكَيْلُ فَأَرْسِلْ مَعَنَآ أَخَانَا نَكْتَلْ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَـٰفِظُونَ",
    "english": "So when they returned to their father, they said, 'O our father, the measure has been denied us, so send with us our brother that we may obtain the measure. And indeed, we will be his guardians.'",
    "kiswahili": "Waliporudi kwa baba yao wakasema: 'Ewe baba yetu, kipimo kimezuiliwa kwetu, basi mtume ndugu yetu pamoja nasi tupate kipimo. Na hakika sisi tutakuwa walinzi wake.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 64,
    "arabic": "قَالَ هَلْ ءَامَنُكُمْ عَلَيْهِ إِلَّا كَمَآ أَمِنتُكُمْ عَلَىٰٓ أَخِيهِ مِن قَبْلُ ۖ فَٱللَّهُ خَيْرٌ حَـٰفِظًۭا ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ",
    "english": "He said, 'Should I entrust him to you except as I entrusted you with his brother before? But Allah is the best guardian, and He is the most merciful of the merciful.'",
    "kiswahili": "Akasema: 'Je, nitamwamini kwenu ila kama nilivyokuweniwa juu ya ndugu yake kabla? Lakini Mwenyezi Mungu ndiye Mlinzi bora, naye ndiye Mwenye rehema zaidi kuliko wanaorehemu.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 65,
    "arabic": "وَلَمَّا فَتَحُوا۟ مَتَـٰعَهُمْ وَجَدُوا۟ بِضَـٰعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ ۖ قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَا مَا نَبْغِى ۖ هَـٰذِهِۦ بِضَـٰعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا ۖ وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍۢ ۖ ذَٰلِكَ كَيْلٌۭ يَسِيرٌۭ",
    "english": "And when they opened their baggage, they found their merchandise returned to them. They said, 'O our father, what more could we desire? This is our merchandise returned to us. We will provide for our family, and we will protect our brother, and obtain an extra camel’s load. That is an easy measure.'",
    "kiswahili": "Na walipofungua mizigo yao wakakuta bidhaa zao zimerudishwa kwao. Wakasema: 'Ewe baba yetu, tunataka nini tena? Hizi bidhaa zetu zimerudishwa kwetu. Tutaletea watu wetu chakula, na tutamlinda ndugu yetu, na tutaongezea kipimo cha ngamia mmoja. Hii ni kipimo chepesi.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 66,
    "arabic": "قَالَ لَنْ أُرْسِلَهُۥ مَعَكُمْ حَتَّىٰ تُؤْتُونِ مَوْثِقًۭا مِّنَ ٱللَّهِ لَتَأْتُنَّنِى بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يُحَاطَ بِكُمْ ۖ فَلَمَّآ ءَاتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ ٱللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٌۭ",
    "english": "He said, 'I will never send him with you until you give me a solemn promise before Allah that you will bring him back to me unless you are completely overpowered.' And when they had given him their solemn promise, he said, 'Allah is witness over what we say.'",
    "kiswahili": "Akasema: 'Sitamtuma pamoja nanyi mpaka mnipatie ahadi ya Mwenyezi Mungu kuwa mtaniletea yeye, isipokuwa mkizingirwa.' Na walipompa ahadi yao akasema: 'Mwenyezi Mungu ndiye Shahidi juu ya tunayoyasema.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 67,
    "arabic": "وَقَالَ يَـٰبَنِىَّ لَا تَدْخُلُوا۟ مِنۢ بَابٍۢ وَٰحِدٍۢ وَٱدْخُلُوا۟ مِنْ أَبْوَٰبٍۢ مُّتَفَرِّقَةٍۢ ۖ وَمَآ أُغْنِى عَنكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ ۖ إِنِ ٱلْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۖ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ ۖ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُتَوَكِّلُونَ",
    "english": "And he said, 'O my sons, do not enter by one gate, but enter by different gates. Yet I cannot avail you against Allah at all. The decision rests only with Allah. Upon Him I rely, and upon Him let those who rely indeed rely.'",
    "kiswahili": "Akasema: 'Enyi wanangu, msingie kwa mlango mmoja, bali ingieni kwa milango mbali mbali. Lakini mimi siwezi kukuepusheni na kitu chochote kutoka kwa Mwenyezi Mungu. Hukumu ni ya Mwenyezi Mungu tu. Kwake nimetegemea, na kwake wategemee wanaotegemea.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 68,
    "arabic": "وَلَمَّا دَخَلُوا۟ مِنْ حَيْثُ أَمَرَهُمْ أَبُوهُم مَّا كَانَ يُغْنِى عَنْهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَىْءٍ إِلَّا حَاجَةًۭ فِى نَفْسِ يَعْقُوبَ قَضَىٰهَا ۚ وَإِنَّهُۥ لَذُو عِلْمٍۢ لِّمَا عَلَّمْنَـٰهُ وَلَـٰكِنَّ أَكْثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ",
    "english": "And when they entered from where their father had commanded them, it did not avail them against Allah at all, except it was a need in Jacob’s soul which he satisfied. And indeed, he was a possessor of knowledge because of what We had taught him, but most people do not know.",
    "kiswahili": "Na walipoingia kwa njia aliyoamuru baba yao, haikuwafaidia chochote dhidi ya Mwenyezi Mungu, ila ni haja iliyokuwa katika nafsi ya Yaqub aliyotimiza. Na hakika yeye alikuwa mwenye elimu kwa sababu ya yale tuliyomfundisha, lakini watu wengi hawajui."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 69,
    "arabic": "وَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيْهِ أَخَاهُ ۖ قَالَ إِنِّىٓ أَنَا۠ أَخُوكَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ",
    "english": "And when they entered upon Joseph, he took his brother to himself. He said, 'Indeed, I am your brother, so do not grieve over what they used to do.'",
    "kiswahili": "Na walipoingia kwa Yusuf alimkaribisha ndugu yake kwake na akasema: 'Hakika mimi ni ndugu yako, basi usihuzunike kwa yale waliyokuwa wakifanya.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 70,
    "arabic": "فَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ ٱلسِّقَايَةَ فِى رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا ٱلْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَـٰرِقُونَ",
    "english": "And when he had furnished them with their supplies, he placed the drinking cup into his brother’s bag. Then a herald called out, 'O caravan, you are surely thieves!'",
    "kiswahili": "Na alipowakamilishia vifaa vyao aliweka kikombe cha kunywea katika mzigo wa ndugu yake. Kisha mtangazaji akapaza sauti: 'Enyi msafara! Hakika nyinyi ni wezi.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 71,
    "arabic": "قَالُوا۟ وَأَقْبَلُوا۟ عَلَيْهِم مَّاذَا تَفْقِدُونَ",
    "english": "They said, approaching them, 'What is it you are missing?'",
    "kiswahili": "Wakasema, wakikaribia kwao: 'Mnapoteza nini?'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 72,
    "arabic": "قَالُوا۟ نَفْقِدُ صُوَاعَ ٱلْمَلِكِ وَلِمَن جَآءَ بِهِۦ حِمْلُ بَعِيرٍۢ وَأَنَا۠ بِهِۦ زَعِيمٌۭ",
    "english": "They said, 'We are missing the king’s cup, and for whoever brings it, is a camel’s load, and I guarantee it.'",
    "kiswahili": "Wakasema: 'Tunapoteza kikombe cha mfalme, na atakayekileta atapata mzigo wa ngamia, nami ni mdhamini wake.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 73,
    "arabic": "قَالُوا۟ تَٱللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُم مَّا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا كُنَّا سَـٰرِقِينَ",
    "english": "They said, 'By Allah, you certainly know that we did not come to cause corruption in the land, and we have not been thieves.'",
    "kiswahili": "Wakasema: 'Kwa Mwenyezi Mungu! Mnakijua kwamba hatukukuja kufanya ufisadi katika nchi, wala sisi si wezi.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 74,
    "arabic": "قَالُوا۟ فَمَا جَزَٰٓؤُهُۥٓ إِن كُنتُمْ كَـٰذِبِينَ",
    "english": "They said, 'Then what should be its penalty if you are lying?'",
    "kiswahili": "Wakasema: 'Basi malipo yake yatakuwa nini ikiwa nyinyi ni waongo?'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 75,
    "arabic": "قَالُوا۟ جَزَٰٓؤُهُۥ مَن وُجِدَ فِى رَحْلِهِۦ فَهُوَ جَزَٰٓؤُهُۥ ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلظَّـٰلِمِينَ",
    "english": "They said, 'Its penalty is that he in whose bag it is found—he himself will be its recompense. Thus we punish the wrongdoers.'",
    "kiswahili": "Wakasema: 'Malipo yake ni kwamba atakayekutwa nacho katika mzigo wake, yeye ndiye atakayelipwa kwa hilo. Ndivyo tunavyowalipa madhalimu.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 76,
    "arabic": "فَبَدَأَ بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَآءِ أَخِيهِ ثُمَّ ٱسْتَخْرَجَهَا مِن وِعَآءِ أَخِيهِ ۚ كَذَٰلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ ۖ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ أَخَاهُ فِى دِينِ ٱلْمَلِكِ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَّهُ ۚ نَرْفَعُ دَرَجَـٰتٍۢ مَّن نَّشَآءُ ۗ وَفَوْقَ كُلِّ ذِى عِلْمٍ عَلِيمٌۭ",
    "english": "So he began with their bags before the bag of his brother; then he brought it out of his brother’s bag. Thus We planned for Joseph. He could not have taken his brother under the king’s law unless Allah so willed. We raise in rank whom We will, and above every possessor of knowledge is One more knowing.",
    "kiswahili": "Basi akaanza kwa mizigo yao kabla ya mzigo wa ndugu yake, kisha akakitoa kutoka katika mzigo wa ndugu yake. Ndio hivyo tulivyompa hila Yusuf. Hakuwa na uwezo wa kumchukua ndugu yake kwa sheria ya mfalme isipokuwa kwa mapenzi ya Mwenyezi Mungu. Tunanyanyua daraja tumtakaye, na juu ya kila mwenye elimu kuna Mwenye kujua zaidi."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 77,
    "arabic": "قَالُوٓا۟ إِن يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌۭ لَّهُۥ مِن قَبْلُ ۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِى نَفْسِهِۦ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ ۚ قَالَ أَنتُمْ شَرٌّۭ مَّكَانًۭا ۖ وَٱللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ",
    "english": "They said, 'If he steals, a brother of his has stolen before.' But Joseph kept it within himself and did not reveal it to them. He said, 'You are in a worse position, and Allah knows best what you describe.'",
    "kiswahili": "Wakasema: 'Akiiba, basi ndugu yake aliiba kabla.' Lakini Yusuf akabaki nayo moyoni mwake na hakuwadhihirishia. Akasema: 'Nyinyi mpo katika hali mbaya zaidi. Na Mwenyezi Mungu anajua vyema mnayoyasema.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 78,
    "arabic": "قَالُوا۟ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْعَزِيزُ إِنَّ لَهُۥٓ أَبًۭا شَيْخًۭا كَبِيرًۭا فَخُذْ أَحَدَنَا مَكَانَهُۥٓ ۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلْمُحْسِنِينَ",
    "english": "They said, 'O noble one, he has a father, an old man; so take one of us in his place. Indeed, we see you as one of the doers of good.'",
    "kiswahili": "Wakasema: 'Ewe mheshimiwa, hakika yeye ana baba mzee sana, basi chukua mmoja wetu badala yake. Hakika sisi tunakuona miongoni mwa wafanyao wema.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 79,
    "arabic": "قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ أَن نَّأْخُذَ إِلَّا مَن وَجَدْنَا مَتَـٰعَنَا عِندَهُۥٓ إِنَّآ إِذًۭا لَّظَـٰلِمُونَ",
    "english": "He said, 'I seek refuge in Allah from taking anyone except him with whom we found our property. Otherwise, we would indeed be unjust.'",
    "kiswahili": "Akasema: 'Najilinda kwa Mwenyezi Mungu kuchukua yeyote isipokuwa yule ambaye tumekikuta kitu chetu kwake. Hapo tungekuwa madhalimu.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 80,
    "arabic": "فَلَمَّا ٱسْتَيْـَٔسُوا۟ مِنْهُ خَلَصُوا۟ نَجِيًّۭا ۖ قَالَ كَبِيرُهُمْ أَلَمْ تَعْلَمُوٓا۟ أَنَّ أَبَاكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُم مَّوْثِقًۭا مِّنَ ٱللَّهِ وَمِن قَبْلُ مَا فَرَّطتُمْ فِى يُوسُفَ ۖ فَلَنْ أَبْرَحَ ٱلْأَرْضَ حَتَّىٰ يَأْذَنَ لِىٓ أَبِىٓ أَوْ يَحْكُمَ ٱللَّهُ لِى ۖ وَهُوَ خَيْرُ ٱلْحَـٰكِمِينَ",
    "english": "So when they despaired of him, they secluded themselves in private consultation. The eldest of them said, 'Do you not know that your father took from you a covenant by Allah, and before that you failed regarding Joseph? So I will never leave this land until my father permits me, or Allah decides for me, and He is the best of judges.'",
    "kiswahili": "Walipo kata tamaa kwake, walijitenga kwa mashauriano. Mkubwa wao akasema: 'Je, hamkujua kwamba baba yenu alichukua kwenu ahadi kwa Mwenyezi Mungu, na kabla ya hapo mlishindwa kumhusu Yusuf? Basi sitatoka katika ardhi hii mpaka baba yangu aniruhusu, au Mwenyezi Mungu anihukumu, naye ndiye Hakimu bora zaidi.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 81,
    "arabic": "ٱرْجِعُوٓا۟ إِلَىٰٓ أَبِيكُمْ فَقُولُوا۟ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّ ٱبْنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدْنَآ إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَـٰفِظِينَ",
    "english": "Return to your father and say, 'O our father, indeed your son has stolen, and we did not testify except to what we knew. We could not guard against the unseen.'",
    "kiswahili": "Rudini kwa baba yenu mkamwambie: 'Ewe baba yetu, hakika mwanao ameiba, na hatukushuhudia ila kwa yale tuliyoyajua, na hatukuwa walinzi wa ghaibu.'"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 82,
    "arabic": "وَسْـَٔلِ ٱلْقَرْيَةَ ٱلَّتِى كُنَّا فِيهَا وَٱلْعِيرَ ٱلَّتِىٓ أَقْبَلْنَا فِيهَا ۖ وَإِنَّا لَصَـٰدِقُونَ",
    "english": "And ask the town where we were, and the caravan in which we came, and indeed we are telling the truth.",
    "kiswahili": "Na waulize mji tuliokuwa humo na msafara tuliokuja nao. Na hakika sisi ni wa kweli."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 83,
    "arabic": "قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًۭا ۖ فَصَبْرٌۭ جَمِيلٌ ۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأْتِيَنِى بِهِمْ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ",
    "english": "He said, 'Rather, your souls have enticed you to something, so patience is most fitting. Perhaps Allah will bring them all to me. Indeed, it is He who is the All-Knowing, the All-Wise.'",
    "kiswahili": "Akasema: Bali nafsi zenu zimekupeni ushawishi wa jambo. Basi subira njema ni bora. Huenda Mwenyezi Mungu akawaletea wote kwangu. Hakika Yeye ndiye Mjuzi, Mwenye hikima."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 84,
    "arabic": "وَتَوَلَّىٰ عَنْهُمْ وَقَالَ يَـٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ ٱلْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌۭ",
    "english": "And he turned away from them and said, 'Oh, my sorrow over Joseph!' And his eyes became white from grief, for he was suppressing sorrow.",
    "kiswahili": "Akaondoka kwao akasema: Ole wangu juu ya Yusufu! Na macho yake yakawa meupe kwa huzuni, naye alikuwa mwenye kujizuia (kutoa machungu)."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 85,
    "arabic": "قَالُوا۟ تَٱللَّهِ تَفْتَؤُا۟ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّىٰ تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ ٱلْهَـٰلِكِينَ",
    "english": "They said, 'By Allah, you will not cease remembering Joseph until you become fatally ill or become of those who perish.'",
    "kiswahili": "Wakasema: Wallahi! Hutoacha kumtaja Yusufu mpaka upate maradhi makubwa au uwe miongoni mwa walioangamia."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 86,
    "arabic": "قَالَ إِنَّمَآ أَشْكُوا۟ بَثِّى وَحُزْنِىٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ",
    "english": "He said, 'I only complain of my suffering and my grief to Allah, and I know from Allah that which you do not know.'",
    "kiswahili": "Akasema: Mimi ninalalamika shida yangu na huzuni yangu kwa Mwenyezi Mungu tu. Nami najua kutoka kwa Mwenyezi Mungu msiyoyajua."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 87,
    "arabic": "يَـٰبَنِىَّ ٱذْهَبُوا۟ فَتَحَسَّسُوا۟ مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَا۟يْـَٔسُوا۟ مِن رَّوْحِ ٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ لَا يَا۟يْـَٔسُ مِن رَّوْحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلْقَوْمُ ٱلْكَـٰفِرُونَ",
    "english": "O my sons, go and search for Joseph and his brother, and despair not of relief from Allah. Indeed, none despairs of relief from Allah except the disbelieving people.",
    "kiswahili": "Enyi wanangu! Nendeni mkamtafute Yusufu na ndugu yake. Wala msikate tamaa na rehema za Mwenyezi Mungu. Hakika hapana anayekata tamaa na rehema za Mwenyezi Mungu ila watu makafiri."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 88,
    "arabic": "فَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَيْهِ قَالُوا۟ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا ٱلضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَـٰعَةٍۢ مُّزْجَىٰةٍۢ فَأَوْفِ لَنَا ٱلْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَجْزِى ٱلْمُتَصَدِّقِينَ",
    "english": "So when they entered upon him, they said, 'O noble one, hardship has touched us and our family, and we have brought poor merchandise. So give us full measure and be charitable to us. Indeed, Allah rewards the charitable.'",
    "kiswahili": "Walipoingia kwake wakasema: Ewe mheshimiwa, sisi na jamaa zetu tumeathirika na dhiki. Na tumekuja na bidhaa duni. Basi tupe kipimo kamili na utufanyie hisani. Hakika Mwenyezi Mungu huwapa thawabu wenye kutoa sadaka."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 89,
    "arabic": "قَالَ هَلْ عَلِمْتُم مَّا فَعَلْتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذْ أَنتُمْ جَـٰهِلُونَ",
    "english": "He said, 'Do you know what you did with Joseph and his brother when you were ignorant?'",
    "kiswahili": "Akasema: Je! Mnajua mlilomfanyia Yusufu na ndugu yake mlipokuwa wajinga?"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 90,
    "arabic": "قَالُوٓا۟ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُ ۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَـٰذَآ أَخِى ۖ قَدْ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ",
    "english": "They said, 'Are you indeed Joseph?' He said, 'I am Joseph, and this is my brother. Allah has certainly been gracious to us. Indeed, he who fears Allah and is patient, then surely Allah does not waste the reward of the doers of good.'",
    "kiswahili": "Wakasema: Je! Wewe ni Yusufu kweli? Akasema: Mimi ndiye Yusufu, na huyu ni ndugu yangu. Mwenyezi Mungu ametujaalia neema. Hakika anaye mcha Mungu na akawa na subira, basi Mwenyezi Mungu hapotezi ujira wa watendao mema."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 91,
    "arabic": "قَالُوا۟ تَٱللَّهِ لَقَدْ ءَاثَرَكَ ٱللَّهُ عَلَيْنَا وَإِن كُنَّا لَخَـٰطِـِٔينَ",
    "english": "They said, 'By Allah, Allah has certainly preferred you over us, and indeed, we have been sinners.'",
    "kiswahili": "Wakasema: Wallahi, Mwenyezi Mungu amekutukuza kuliko sisi, na hakika sisi tulikuwa wenye makosa."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 92,
    "arabic": "قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ ٱلْيَوْمَ ۖ يَغْفِرُ ٱللَّهُ لَكُمْ ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ",
    "english": "He said, 'No blame will there be upon you today. May Allah forgive you, and He is the Most Merciful of the merciful.'",
    "kiswahili": "Akasema: Leo hakuna lawama juu yenu. Mwenyezi Mungu akusameheni. Naye ndiye Mwenye kurehemu kuliko wenye kurehemu wote."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 93,
    "arabic": "ٱذْهَبُوا۟ بِقَمِيصِى هَـٰذَا فَأَلْقُوهُ عَلَىٰ وَجْهِ أَبِى يَأْتِ بَصِيرًۭا وَأْتُونِى بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ",
    "english": "Take this shirt of mine and cast it over my father's face; he will regain sight. And bring me all your family together.",
    "kiswahili": "Nendeni na kanzu yangu hii mkaitie usoni pa baba yangu, atapata kuona tena. Na nileteeni jamaa zenu wote pamoja."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 94,
    "arabic": "وَلَمَّا فَصَلَتِ ٱلْعِيرُ قَالَ أَبُوهُمْ إِنِّى لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ ۖ لَوْلَآ أَن تُفَنِّدُونِ",
    "english": "And when the caravan departed [from Egypt], their father said, \"Indeed, I find the scent of Joseph [and would say that he was alive] if you did not think me weakened in mind.\"",
    "kiswahili": "Na ilipoondoka misafara, baba yao alisema: \"Hakika mimi nahisi harufu ya Yusuf, lau kama msingenidhani nina upungufu wa akili.\""
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 95,
    "arabic": "قَالُوا۟ تَٱللَّهِ إِنَّكَ لَفِى ضَلَـٰلِكَ ٱلْقَدِيمِ",
    "english": "They said, \"By Allah, indeed you are in your [same] old error.\"",
    "kiswahili": "Wakasema: \"Kwa Mwenyezi Mungu, hakika uko katika upotofu wako wa zamani.\""
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 96,
    "arabic": "فَلَمَّآ أَن جَآءَ ٱلْبَشِيرُ أَلْقَىٰهُ عَلَىٰ وَجْهِهِۦ فَٱرْتَدَّ بَصِيرًۭا ۖ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّىٓ أَعْلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ",
    "english": "And when the bearer of good tidings arrived, he cast the shirt over his face, and he returned [once again] seeing. He said, \"Did I not tell you that I know from Allah that which you do not know?\"",
    "kiswahili": "Na alipofika mbashiri, aliitupa juu ya uso wake, na akawa anaona. Yeye akasema: \"Je, sikukuambieni kuwa mimi najua kutoka kwa Mwenyezi Mungu msiyoyajua?\""
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 97,
    "arabic": "قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَا ٱسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَآ إِنَّا كُنَّا خَـٰطِـِٔينَ",
    "english": "They said, \"O our father, ask for us forgiveness of our sins; indeed, we have been sinners.\"",
    "kiswahili": "Wakasema: \"Ewe baba yetu! Tuombee msamaha kwa dhambi zetu, hakika sisi tumekuwa wenye makosa.\""
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 98,
    "arabic": "قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّىٓ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ",
    "english": "He said, \"I will ask forgiveness for you from my Lord. Indeed, it is He who is the Forgiving, the Merciful.\"",
    "kiswahili": "Akasema: \"Nitawaombea msamaha kwa Mola wangu Mlezi. Hakika Yeye ndiye Mwenye kusamehe na Mwenye kurehemu.\""
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 99,
    "arabic": "فَلَمَّا دَخَلُوا۟ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ وَقَالَ ٱدْخُلُوا۟ مِصْرَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ",
    "english": "And when they entered upon Joseph, he took his parents to himself [embraced them] and said, \"Enter Egypt, Allah willing, safe [and secure].\"",
    "kiswahili": "Na walipoingia kwa Yusuf, aliwapokea wazazi wake karibu naye, na akasema: \"Ingieni Misri, mkipenda Mwenyezi Mungu, mkiwa salama.\""
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 100,
    "arabic": "وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى ٱلْعَرْشِ وَخَرُّوا۟ لَهُۥ سُجَّدًۭا ۖ وَقَالَ يَـٰٓأَبَتِ هَـٰذَا تَأْوِيلُ رُءْيَـٰىَ مِن قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّى حَقًّۭا ۖ وَقَدْ أَحْسَنَ بِىٓ إِذْ أَخْرَجَنِى مِنَ ٱلسِّجْنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلْبَدْوِ مِنۢ بَعْدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيْطَـٰنُ بَيْنِى وَبَيْنَ إِخْوَتِىٓ ۚ إِنَّ رَبِّى لَطِيفٌۭ لِّمَا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ",
    "english": "And he raised his parents upon the throne, and they bowed to him in prostration. And he said, \"O my father, this is the interpretation of my vision of before. My Lord has made it come true. And He was certainly good to me when He took me out of prison and brought you here from the desert after Satan had sown discord between me and my brothers. Indeed, my Lord is Subtle in what He wills. Truly, it is He who is the All-Knowing, the All-Wise.\"",
    "kiswahili": "Akapandisha wazazi wake juu ya kiti cha enzi, wakamsujudia. Akasema: \"Ewe baba yangu! Hii ndiyo tafsiri ya ndoto yangu ya zamani. Mola wangu ameifanya kuwa kweli. Na Yeye alinifanyia wema aliponitoa gerezani, na akawaleta nyinyi kutoka jangwani baada ya Shetani kuweka uadui baina yangu na ndugu zangu. Hakika Mola wangu ni Mpole kwa anachotaka. Yeye ndiye Mjuzi na Mwenye hikima.\""
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 101,
    "arabic": "رَبِّ قَدْ ءَاتَيْتَنِى مِنَ ٱلْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِى مِن تَأْوِيلِ ٱلْأَحَادِيثِ ۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ أَنتَ وَلِىِّۦ فِى ٱلدُّنْيَا وَٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ تَوَفَّنِى مُسْلِمًۭا وَأَلْحِقْنِى بِٱلصَّـٰلِحِينَ",
    "english": "\"My Lord, You have given me [something] of sovereignty and taught me of the interpretation of dreams. Creator of the heavens and the earth, You are my Protector in this world and the Hereafter. Cause me to die a Muslim and join me with the righteous.\"",
    "kiswahili": "\"Mola wangu! Umenipa sehemu ya ufalme, na umenifundisha tafsiri ya mambo. Muumbaji wa mbingu na ardhi, Wewe ndiye Mlinzi wangu duniani na Akhera. Nifishe nikiwa Mwislamu na uniunganishe na watu wema.\""
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 102,
    "arabic": "ذَٰلِكَ مِنْ أَنۢبَآءِ ٱلْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ ۖ وَمَا كُنتَ لَدَيْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوٓا۟ أَمْرَهُمْ وَهُمْ يَمْكُرُونَ",
    "english": "That is from the news of the unseen which We reveal to you. And you were not with them when they resolved upon their plan while they conspired.",
    "kiswahili": "Hayo ni katika habari za ghaibu tunazokufunulia. Wala hukuwapo pamoja nao walipoamua mambo yao na walipokuwa wanapanga hila."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 103,
    "arabic": "وَمَآ أَكْثَرُ ٱلنَّاسِ وَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ",
    "english": "And most of the people, although you strive for it, are not believers.",
    "kiswahili": "Na wengi wa watu, ijapokuwa utatamani, hawatakuwa waumini."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 104,
    "arabic": "وَمَا تَسْـَٔلُهُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۚ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌۭ لِّلْعَـٰلَمِينَ",
    "english": "And you do not ask them for it any payment. It is not but a reminder to the worlds.",
    "kiswahili": "Wala huwaombi ujira kwa haya. Haya si chochote ila ni ukumbusho kwa walimwengu."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 105,
    "arabic": "وَكَأَيِّن مِّنْ ءَايَةٍۢ فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْهَا وَهُمْ عَنْهَا مُعْرِضُونَ",
    "english": "And how many a sign within the heavens and earth do they pass over while they, therefrom, are turning away.",
    "kiswahili": "Na ni alama ngapi katika mbingu na ardhi wanazipita nazo, na hali wao wanazipuuza!"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 106,
    "arabic": "وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُم بِٱللَّهِ إِلَّا وَهُم مُّشْرِكُونَ",
    "english": "And most of them do not believe in Allah except while they associate others with Him.",
    "kiswahili": "Na wengi wao hawamwamini Mwenyezi Mungu ila kwa kumshirikisha."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 107,
    "arabic": "أَفَأَمِنُوٓا۟ أَن تَأْتِيَهُمْ غَـٰشِيَةٌۭ مِّنْ عَذَابِ ٱللَّهِ أَوْ تَأْتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغْتَةًۭ وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ",
    "english": "Do they then feel secure that there will not come to them an overwhelming [aspect] of the punishment of Allah or that the Hour will not come upon them suddenly while they do not perceive?",
    "kiswahili": "Je! Wanaaminika kuwa haitawajia balaa ya adhabu ya Mwenyezi Mungu, au kuwa Siku ya Kiyama haitawajia ghafla, na hali hawana khabari?"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 108,
    "arabic": "قُلْ هَـٰذِهِۦ سَبِيلِىٓ أَدْعُوٓا۟ إِلَى ٱللَّهِ ۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِى ۖ وَسُبْحَـٰنَ ٱللَّهِ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ",
    "english": "Say, \"This is my way; I invite to Allah with insight, I and those who follow me. And exalted is Allah; and I am not of those who associate others with Him.\"",
    "kiswahili": "Sema: \"Hii ndiyo njia yangu. Namuita Mwenyezi Mungu kwa ujuzi wa yakini, mimi na wanaonifuata. Subhanallah! Wala mimi si katika washirikina.\""
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 109,
    "arabic": "وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًۭا نُّوحِىٓ إِلَيْهِم مِّنْ أَهْلِ ٱلْقُرَىٰٓ ۗ أَفَلَمْ يَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَيَنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَـٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۗ وَلَدَارُ ٱلْـَٔاخِرَةِ خَيْرٌۭ لِّلَّذِينَ ٱتَّقَوْا۟ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ",
    "english": "And We did not send before you except men to whom We revealed from among the people of the towns. Have they not traveled through the earth and observed how was the end of those before them? But the home of the Hereafter is better for those who fear Allah; then will you not reason?",
    "kiswahili": "Na hatukumtuma kabla yako ila wanaume tu tuliowapa wahyi kutokana na watu wa miji. Je, hawatembei katika ardhi wakaona ulikuwaje mwisho wa walio kabla yao? Na hakika Nyumba ya Akhera ni bora kwa wenye kuchamngu. Je! Hamfahamu?"
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 110,
    "arabic": "حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسْتَيْـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓا۟ أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا۟ جَآءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّىَ مَن نَّشَآءُ ۖ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ ٱلْقَوْمِ ٱلْمُجْرِمِينَ",
    "english": "[They continued] until, when the messengers despaired and were certain that they had been denied, Our victory came to them, and whoever We willed was saved. But Our punishment cannot be repelled from the criminal people.",
    "kiswahili": "Hata walipo kata tamaa Mitume na wakaona kwamba wamekadhibishwa, ndipo msaada wetu ukawajia. Tukawaokoa tuwaitakao. Wala adhabu yetu haiwezi kuondolewa kwa watu wakosefu."
  },
  {
    "surah": 12,
    "ayah": 111,
    "arabic": "لَقَدْ كَانَ فِى قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌۭ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَـٰبِ ۗ مَا كَانَ حَدِيثًۭا يُفْتَرَىٰ وَلَـٰكِن تَصْدِيقَ ٱلَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَىْءٍۢ وَهُدًۭى وَرَحْمَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ",
    "english": "There was certainly in their stories a lesson for those of understanding. Never was it a narration invented, but a confirmation of what was before it and a detailed explanation of all things and guidance and mercy for a people who believe.",
    "kiswahili": "Hakika katika visa vyao ipo mawaidha kwa wenye akili. Hii si hadithi ya kuzuliwa, bali ni ya kuafikiana na yaliyo mbele yake, na maelezo ya kila kitu, na uwongofu, na rehema kwa watu wanaoamini."
  }
]
